مکان فعلی :
اخبار :

سوغات کرمان
۱۳۸۷/۰۴/۱۵

سوغات کرمان

 سوغات   تنوع و گوناگونی سوغات کرمان بحدی است که هر مسافری با هر توان مالی و با هر علاقه و ذائقه ای می تواند از یک یا چند نوع آن بهره مند گردد.پسته، قاووت، کماچ سهن، سمنو، کلمپه، مسقطی(سیرجان) و سوهان (زرند) با قیمتی نه چندان زیاد مرتفع کننده تقاضای عده ای از مسافرین است و طالبان و عاشقان هنرهای دستی می توانند با انواع پته ، قالی، گلیم، شریکی پیچ، کارهای قلمزنی زیبا ، ظروف مسی جالب آشنا و به عنوان سوغات خریداری نمایند.   معروفترین سوغات   زیره:که شهرتش از سرزمین ها فراتر رفته و به ادبیات و شعر و ضرب المثل پیوسته و همواره تداعی کننده نام کرمان است.زیره گیاهی خوشبو و مقوی است که در چرخه داروئی نیز قرار دارد و انواع مختلفی دارد از جمله :زیره هفتاددم،نودم،زیره کبکو و مرغوب ترین نوع آن سیاه رنگ است و در دامنه کوه های هزار و دیگر کوههای استان می روید. زادگاه اولیه زیره ، کرمان است و نوع مرغوب آن با رنگی سیاه در کوهستانها و به طور وحشی می روید و بیش از ۸۰ درصد محصول مرغوب از کوه جوپار حاصل می شود .زیره هفتاددم در دامنه های کوه و دره هایی که هوای گرم تری دارد می روید.این زیره هفتاد روز پس از عید نوروز به دست می آید.زیره نودم در ارتفاعات بالاتر و نودروز پس از عید نوروز چیده می شود این نوع زیره درشت تر و عطر بیشتری دارد.زیره کبکو در نزدیکی یخچال ها و ارتفاع بالای ۳۰۰۰ متری می روید و این زیره بدون عطر و درشت تر از نوع اول است و معمولا خوراک کبک هاست.    پسته:میوه خاص و سوغات ویژه کرمان ،از نظر کیفیت و تنوع پسته است و از دیدگاهی دیگر، به عنوان یکی از محصولات کشاورزی ارزشمند و پشتوانه اقتصاد کشور می باشد.از ببهترین مناطق استان که در آن پسته کاشته می شود می توان به رفسنجان، رباط، راور، کرمان، بردسیر، شهربابک و زرند اشاره کرد.رفسنجان رتبه اول تولید و صادرات پسته ایران را دارد .انواع پسته در کرمان عبارتند از :کله قوچی، اوحدی، رباطی، بادامی، کدویی، راوری و ممتاز می باشد.     قوتوquvetoo(قاووت): برای تهیه قوّتو دانه گیاهان زیادی مانند: سیاه دانه، خرفه، قهوۀ، جو، بذرکتان، موردانه، هل باد و... را کمی برشته کرده و با شکر مخلوط و سپس آسیاب نموده و بدین ترتیب پودر قهوه ای رنگی بدست می آید و همان طور که از نامش بر می آید بسیار مقوی می باشد.انواع دیگر آن پسته ای،نارگیلی و نخودی است که هر کدام به ترتیب پسته،نارگیل و نخود با شکر مخلوط می شود.          عطریات و عرقیات:به طور کلی کرمانی ها به داروهای گیاهی اعتقاد خاصی دارند و از زمانهای قدیم تهیه عرقیات با کیفیت بسیار عالی در خانه مرسوم بوده.در منطقه لاله زار در نزدیکی بافت عرقیات ، بخصوص گلاب بسیآر عالی تهیه می شود   دیگر سوغات کرمان :خرما،حنا و روشور می باشد.     مهمترین صنایع دستی کرمان عبارتند از:    کرمان، این&

 kolompe.jpgسوغات

  تنوع و گوناگونی سوغات کرمان بحدی است که هر مسافری با هر توان مالی و با هر علاقه و ذائقه ای می تواند از یک یا چند نوع آن بهره مند گردد.پسته، قاووت، کماچ سهن، سمنو، کلمپه، مسقطی(سیرجان) و سوهان (زرند) با قیمتی نه چندان زیاد مرتفع کننده تقاضای عده ای از مسافرین است و طالبان و عاشقان هنرهای دستی می توانند با انواع پته ، قالی، گلیم، شریکی پیچ، کارهای قلمزنی زیبا ، ظروف مسی جالب آشنا و به عنوان سوغات خریداری نمایند.

  معروفترین سوغات

  زیره:که شهرتش از سرزمین ها فراتر رفته و به ادبیات و شعر و ضرب المثل پیوسته و هkerman-bazaar-zire.jpgمواره تداعی کننده نام کرمان است.زیره گیاهی خوشبو و مقوی است که در چرخه داروئی نیز قرار دارد و انواع مختلفی دارد از جمله :زیره هفتاددم،نودم،زیره کبکو و مرغوب ترین نوع آن سیاه رنگ است و در دامنه کوه های هزار و دیگر کوههای استان می روید.
زادگاه اولیه زیره ، کرمان است و نوع مرغوب آن با رنگی سیاه در کوهستانها و به طور وحشی می روید و بیش از 80 درصد محصول مرغوب از کوه جوپار حاصل می شود .زیره هفتاددم در دامنه های کوه و دره هایی که هوای گرم تری دارد می روید.این زیره هفتاد روز پس از عید نوروز به دست می آید.زیره نودم در ارتفاعات بالاتر و نودروز پس از عید نوروز چیده می شود این نوع زیره درشت تر و عطر بیشتری دارد.زیره کبکو در نزدیکی یخچال ها و ارتفاع بالای 3000 متری می روید و این زیره بدون عطر و درشت تر از نوع اول است و معمولا خوراک کبک هاست.

 peste.jpg

 پسته:میوه خاص و سوغات ویژه کرمان ،از نظر کیفیت و تنوع پسته است و از دیدگاهی دیگر، به عنوان یکی از محصولات کشاورزی ارزشمند و پشتوانه اقتصاد کشور می باشد.از ببهترین مناطق استان که در آن پسته کاشته می شود می توان به رفسنجان، رباط، راور، کرمان، بردسیر، شهربابک و زرند اشاره کرد.رفسنجان رتبه اول تولید و صادرات پسته ایران را دارد .انواع پسته در کرمان عبارتند از :کله قوچی، اوحدی، رباطی، بادامی، کدویی، راوری و ممتاز می باشد.

 

 04-copy.jpg

قوتوquvetoo(قاووت): برای تهیه قوّتو دانه گیاهان زیادی مانند: سیاه دانه، خرفه، قهوۀ، جو، بذرکتان، موردانه، هل باد و... را کمی برشته کرده و با شکر مخلوط و سپس آسیاب نموده و بدین ترتیب پودر قهوه ای رنگی بدست می آید و همان طور که از نامش بر می آید بسیار مقوی می باشد.انواع دیگر آن پسته ای،نارگیلی و نخودی است که هر کدام به ترتیب پسته،نارگیل و نخود با شکر مخلوط می شود. 

 

 

 

 date 2.jpg

عطریات و عرقیات:به طور کلی کرمانی ها به داروهای گیاهی اعتقاد خاصی دارند و از زمانهای قدیم تهیه عرقیات با کیفیت بسیار عالی در خانه مرسوم بوده.در منطقه لاله زار در نزدیکی بافت عرقیات ، بخصوص گلاب بسیآر عالی تهیه می شود
 

دیگر سوغات کرمان :خرما،حنا و روشور می باشد.

 

 

مهمترین صنایع دستی کرمان عبارتند از:

 

 کرمان، این‌ خط‌ه‌ ی خشک و گرم که‌ در طول تاریخ‌ دراز و پر حادثه‌ ی خود سمبل و مظهر‌مقاومت‌ در برابر تهاجم‌ شناخته شده و از جمله ی مغولها و تیموریان و تهاجم‌ آغا محمدخان‌قاجار لط‌ماتی‌ سنگین دیده، کانون حفظ و نگهداری‌ میراثهای فرهنگی و هنرهای بومی‌ نیز‌هست و هزاران سال است‌ که‌ مردم‌ سخت کوش و صبور این‌ منطقه از کشورمان به‌ موازات ‌سایر فعالیتهای اقتصادی‌ و اجتماعی‌ به‌ تهیه و تولید انواع فرآورده‌های صنایع‌ دستی نیز‌مشغولند و هر چند توانسته اند در زمینه قالی‌ بافی‌، شالبافی‌ و ترمه‌ بافی‌ شهرتی‌ جهانگیر‌کسب کنند، معهذا پته های دوخت‌ کرمان نیز دارای ویژگی‌ هایی‌ است‌ که‌ آسان نمیتوان از‌آن گذشت‌.‌

این‌ هنر که‌ ریشه در تاریخ‌ و گذشته ی فرهنگی کرمان دارد و هم‌ اینک تولید آن در کرمان،‌سیرجان و رفسنجان رایج‌ است‌ همانند سایر رشتههای صنایع‌ دستی سابقه ی تولیدی‌مشخص ندارد و هر یک‌ از دست‌ اندرکاران پیدایی‌ آن را به‌ یکی از افسانه‌های بومی‌ مرتبط‌میسازند و متاسفانه‌ بدلیل آسیب پذیری منسوجات در برابر عوامل‌ جوی، در موزه‌های‌داخلی و خارجی‌ نیز نمونه‌ هایی‌ از پته که‌ بتواند راهگشایمان به‌ کشف سابقه ی این‌ هنر ‎-‌صنعت باشد وجود ندارد و قدیمیترین‌ قطعه پته یی‌ که‌ هم اکنون یافت‌ میشود روپوش‌مقبره ی شاه نعمت اله‌ ولی‌ در ماهان کرمان است‌.‌

پته :

پته دوزی‌ نوعی‌ از رودوزی‌های ایرانی‌ است‌ که‌ طی آن تمام سطح پارچه10-copy.jpg‌ بوسیله ی بخیه های‌نخی رنگین پوشیده میشود و هنرمندانی‌ که‌ اکثرا نیز از زنان و دختران خانه‌ دار هستند با‌کمک سوزن‌ نقوشی‌ ذهنی را که‌ ملهم از پندارها و بینشهای شخصی شان است‌ بر زمینه ی‌پارچه‌ ی پشمی ضخیمی بنام عریض‌ مینشانند.‌ 

عریض‌ که‌ در گذشته از آن برای دوخت‌ دامن‌، کت‌ و پالتو نیز استفاده‌ بعمل می‌آمد پارچه‌‌یی دستباف است‌ که‌ بوسیله ی دستگاههای بافندگی‌ چوبی‌ تولید میشد. ولی‌ در سالهای اخیر ‌دستگاههای چوبی‌ جای خود را به‌ دستگاههای تک‌ فاز برقی‌ دادند و پس‌ از آن نیز تدریجا‌بافته های کارخانه‌ یی‌ جانشینی عریض‌های دستباف شده و هم‌ اکنون پته های استان کرمان‌را بیشتر اینگونه‌ پارچه‌های کارخانه‌ یی‌ تشکیل میدهد.‌

ریس‌ که‌ معمولا در رنگ‌های عنابی‌، مشکی، سبز روشن‌، سبز تیره، زرد، نارنجی، قرمز، آبی‌‌تیره، سبز ماشی‌، لاکی‌ و..... مورد استفاده‌ ی پته دوزان قرار میگیرد نوعی‌ نخ‌ پشمی‌دستریس‌ یا ریسیده شده بوسیله ی ماشین است‌ که‌ میزان مصرف آن به‌ نسبت نوع نقش و ‌ضخامت‌ یا نازکی‌ نخ‌ مورد مصرف متفاوت‌ میباشد. ولی‌ بط‌ور متوسط‌ رودوزی‌ هر متر پته به‌‌حدود 375 تا 400 گرم نخ‌ احتیاج دارد.‌

طرز تهیه:‌

برای تهیه ی یک‌ قطعه ی پته دوزی‌ شده ابتدا عریض‌ را به‌ ابعاد لازم‌ بریده و سپس آن را‌بدست‌ طراح می‌سپارند و شیوه ی کار نیز به‌ این‌ صورت‌ است‌ که‌ زنان پته دوز خود‌مستقیما بط‌راح مراجعه نمیکنند و فروشندگان مواد اولیه ی پته معمولا مقدار زیادی‌ عریض‌ ‌بریده و طراحی‌ شده در اختیار دارند که‌ بصورت‌ آماده‌ به‌ سوندوزان می‌فروشند.‌

در مرحله طراحی‌، ابتدا طرح روی‌ کاغذ کالک‌ ترسیم میشود و پس‌ از آن خط‌وط طرح را بط‌ور‌متناسب‌ با سوزن‌ سوراخ کرده‌ و سپس بر روی‌ عریض‌ مورد نظ‌ر منطبق می‌سازند و روی‌ آن‌پود در گچ‌ یا خاکه‌ ی زغال میریزند و این‌ عمل را گرته‌ زنی‌ مینامند (برای پارچه‌های تیره از‌خاک گچ‌ و برای پارچه‌های روشن‌ از خاک زغال استفاده‌ میشود) سپس نقاط مشخص شده را‌با قلم و مرکب‌ چین روی‌ پارچه‌ مشخص میسازند. پس‌ از طراحی‌، انتخاب نخ‌ و رنگ‌ مط‌رح‌است‌. رنگهای روشن‌ ظرف سالهای اخیر به‌ پته دوزی‌ راه یافته و رنگهای اصیل اغلب تیره‌است‌.‌

از آنجا که‌ طرحهای پته نه‌ شلوغ است‌ و نه‌ هندسی‌ رنگهای روشن‌ چندان جاذبه‌ یی‌ به‌ محصول ‌نمیدهد و تیره بودن‌ رنگها ارتباط نقوش را منطقی تر و قابل‌ قبولتر میسازد.‌

پس از انتخاب و تهیه ی نخ‌، پته دوز ابتدا جای خط‌وط اصلی را سوزن‌ میزند.‌

این‌ مرحله بدلیل آنکه نقوش به‌ طور خطی دوخته میشود. بمرحله ساق دوزی‌ معروف‌ است‌.‌سپس داخل‌ نقوش و متن با اسلوب خاصی سوزن‌ دوزی‌ و پر میشود. که‌ این‌ قسمت را‌اصطلاحا آب دوزی‌ یا متن دوزی‌ میگویند. مرحله ی سوم که‌ یکی از مهمترین‌ مراحل‌ پته‌دوزی‌ میباشد مرحله برگ دوزی‌ و سایه‌ زدن‌ با نخ‌ پیرامون گل‌ها و نقشها است‌. برگ دوزی‌ ‌معمولا در اطراف حاشیه و بصورت‌ زیگزاک انجام میشود و آنرا پتک دوزی‌ نیز مینامند‌(پتک در زبان محلی به‌ معنی جوانه‌ است‌).‌

پس از اتمام دوخت‌ پته را شسته و با کمک دستگاه مخصوصی بنام نورد اطو زده‌ و آماده‌ ی‌فروش‌ میکنند.‌

یکی از معروفترین پته ها، روپوش مقبره شاه نعمت ا... ولی در ماهان کرمان است که یکی از پرکارترین پته های تولید شده در ایران بوده و بیش از یک قرن از عمر آن می گذرد.

معروفترین نقوش پته، طرح پته ای یا درخت زندگی است که به نامهای متعدد در پته به کارگرفته می شود، مانند پته میری، پته ترمه ای، پته جقه ای، پته بادامی، پته سربندی، پته افشاری، پته کردستانی و غیره. از دیگر طرحهای پته دوزی، پیچک ترنج، سروچه، نقوش حیوانی بخصوص پرندگان و لچک ترنجی را می توان نام برد.

در حال حاضر پته دوزی‌ بر روی‌ سجاده‌، جا قرآنی‌، پرده‌، رویه‌ کوسن‌، زیر لیوانی‌، رومیزی،‌سوزنی‌، بقچه و... انجام میشود.

عریض بافی:

عریض پارچه دستباف پشمی و نسبتاً ضخیم است که برروی آن زنان پته دوز، پته دوزی انجام می دهند. در گذشته از عریض استفاده های دیگری نظیر کت و پالتو می شد ولی امروزه مصرف عریض بسیار کم شده و حتی در پته دوزی نیز محدود شده است.

قالیبافی:

کرمان از مراکز مهم قالیبافی ایران به شمار می آید. این شهر در02-copy.jpg آغاز قرن بیستم میلادی یکی از معروفترین مراکز قالیبافی جهان به شمار می آمده است، چنان که در آستانه جنگ جهانی اول تعداد دارهای قالی در این استان به بیش از پنج هزار می رسید.

طرح و رنگ در قالی کرمان اهمیت بسیار دارد، چنانچه کمتر می توان دو قالی را از نظر رنگ و نقشه شبیه به یکدیگر پیدا کرد. فرش کرمان ریز بافت و عموماً 40 رج در گره است و بیشتر در ابعاد 60 *100 - 150 * 100 - 120 * 200 بافته می شود. در گذشته فرش های 100 متری نیز به صورت سفارشی در کرمان بافته شده است که این کار افتخاری برای صنعت و هنر قالیبافی به شمار می آید. دارهای قالیبافی کرمان عموماً عمودی است و تنها در منطقه سیرجان و حومه آن استفاده از دارهای افقی رواج دارد.

گره رایج در قالیبافی کرمان "فارسی" است. بخشی از پشم مصرفی قالیبافان کرمان از خود منطقه و بقیه از خراسان و کرمانشاه تأمین می شود. علاوه بر کرمان در مناطق رفسنجان، جوبار، ماهان، روار،کوهپایه، چترود، خانوک، هوتک، سرآسیاب و سردار نیز قالیبافی رواج دارد.

در کلیه این مناطق از پشم مرغوب برای بافت قالیهای درجه یک استفاده به عمل می آید و تار و پود کلیه تولیدات از نخ پنبه ای است. فرش ها عموماً دو پوده بافته می شود و فقط در منطقه "راور" گاهی فرشهای بسیار مرغوب سه پوده است.

طرحهای معروف قالی کرمان عبارت است از: شاه عباسی، افشان، ترنجی، خوشه، برگ فرنگی، درختی، شکارگاه و قاب قرآنی.

قالیچه های افشار:

در منطقه سیرجان قالیچه هایی موسوم به افشاری بافته می شود که دارای معروفیت خاصی است. این قالیچه ها توسط ایل افشار که به کرمان کوچ کرده اند بافته می شود.

از نظر قالیبافی، ایلات افشار و روستاییان این منطقه هر یک از دیگری چیزهایی اقتباس کرده اند و اگر رنگ ها ایلاتی است، برخی نقش ها کاملاً با طرحهای ایلاتی متفاوت است. با این همه چادر نشینان گره ترکی و روستائیان گره فارسی به کار می برند. نقش ها شکستگی خاصی دارند(مانند نقش مرغی) و یا نقش ترنجی که بافتن هر یک پوشیده از نگاره های کوچک است. در واقع اصالت قالیچه های کرمان را در کارهای ایلات افشار باید جستجو کرد که نقشه و طرز بافت آنها وجه مشترکی از هنر مردم آذربایجان و کرمان است که به خوبی با هم آمیخته شده اند.

05-copy.jpg

 

گلیم شیریکی پیچ:

شیریکی پیچ نامی است که بافندگان ایلیاتی و گاه روستایی کرمان به نوع خاصی از گلیم می دهند. این نوع گلیم که در اصطلاح بومی با عناوین "شیریکی پیچ" و "سوزنی" نیز از آن یاد می شود ظاهری همانند قالی دارد و بافت آن نیز درست به اندازه بافت قالی مشکل و وقت گیر است.

شیریکی پیچ از جمله سوماکهای مشهور ایران است که در مناطق عشایری و روستایی شهرهای سیرجان، بافق و کرمان بافته می شود.

شال بافی:

شال بافی یکی از رشته های قدیمی و اصیل صنایع دستی در "هوتک" کرمان است. معمولاً خانگی است و کارگاه در خانه قرار دارد.

 

 

 

ساخت فرآورده های مسی تزئینی:

 

07-copy.jpgماده اولیه این صنعت مس است که به سه صورت ورق، لوله و شمش مورد استفاده قرارمی گیرد. محصولات تولیدی عبارتند از: سینی، کشکول، قندیل، تبرزین، تابلو و غیره...  .


از دیگر صنایع دستی رایج در استان کرمان، باید از ترمه بافی ذکر نام کرد که البته تولید آن حد ناچیزی بوده و تنها به چند صنعتگر هنرمند محدود می شود.

 

 

 

 

 

منبع:کتاب "کرمان در یک نگاه" -انتشارات کرمان شناسی و ....

 



منبع :
بازدید : ۱۹۳۹


مطالب مرتبط با این موضوع :